DanhDu.comDanh Dự
Xử phạt hành chính và trách nhiệm hình sự

Con dưới 18 tuổi xúc phạm, vu khống người khác: trách nhiệm theo tuổi và phần cha mẹ

Trẻ dưới 18 tuổi chửi bới, bôi nhọ, bịa chuyện về người khác chịu trách nhiệm hành chính, hình sự ra sao theo tuổi; cha mẹ bồi thường thế nào và nên làm gì trước.

Vietnamese father and teenage son sitting side by side on a balcony bench in Da Nang at sunset, the boy looking down at a dark phone, both seen from behind

Người dưới 16 tuổi không phải chịu trách nhiệm hình sự về tội làm nhục người khác hay tội vu khống, vì hai tội này không thuộc nhóm tội mà Bộ luật Hình sự buộc người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi chịu trách nhiệm; người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi thì có thể bị truy cứu, theo chính sách xử lý riêng cho người chưa thành niên. Về hành chính, trẻ từ đủ 14 tuổi đã có thể bị xử phạt; về dân sự, cha mẹ có trách nhiệm bồi thường thiệt hại do con gây ra theo mức độ quy định của Bộ luật Dân sự.

Bài viết cho cha mẹ, thầy cô và cả gia đình của người bị xúc phạm khi bên gây chuyện là một em nhỏ. Mục tiêu không phải để "tính tội" trẻ, mà để người lớn hiểu khung pháp lý và chọn cách xử lý vừa đúng luật vừa giúp trẻ sửa sai. Quy định viện dẫn có thể thay đổi, nhất là từ khi Luật Tư pháp người chưa thành niên có hiệu lực; bạn tra văn bản hiện hành trước khi áp dụng.

Trách nhiệm theo độ tuổi nhìn trên một bảng

Bảng dưới tóm lược nguyên tắc chung theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017), Luật Xử lý vi phạm hành chính và Bộ luật Dân sự 2015. Tuổi tính theo ngày sinh đến thời điểm thực hiện hành vi.

Độ tuổiHình sự (tội làm nhục, vu khống)Hành chínhDân sự (bồi thường)
Dưới 14 tuổiKhông chịuKhông bị xử phạt hành chínhCha mẹ bồi thường toàn bộ
Từ đủ 14 đến dưới 15 tuổiKhông chịuBị xử phạt về vi phạm do cố ý, chủ yếu là cảnh cáoCha mẹ bồi thường; thiếu thì lấy tài sản riêng của con
Từ đủ 15 đến dưới 16 tuổiKhông chịuNhư trênCon bồi thường bằng tài sản của mình; thiếu thì cha mẹ bồi thường phần còn thiếu
Từ đủ 16 đến dưới 18 tuổiCó thể bị truy cứu, áp dụng chính sách riêng cho người chưa thành niênBị xử phạt về mọi vi phạm; phạt tiền không quá một nửa mức với người thành niênNhư trên

Mốc 15 tuổi ở cột dân sự đến từ Điều 586 Bộ luật Dân sự 2015: người chưa đủ 15 tuổi gây thiệt hại mà còn cha mẹ thì cha mẹ phải bồi thường toàn bộ; người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi bồi thường bằng tài sản của mình, nếu không đủ thì cha mẹ bồi thường phần còn thiếu.

Với hành chính, Luật Xử lý vi phạm hành chính quy định khi người chưa thành niên bị phạt tiền mà không có tiền nộp, cha mẹ hoặc người giám hộ phải nộp thay. Nói cách khác, ở hầu hết các nhánh, cha mẹ đều có phần trách nhiệm thật.

Vì sao trẻ dưới 16 tuổi không bị truy cứu hai tội này

Điều 12 Bộ luật Hình sự quy định người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm, trừ trường hợp luật có quy định khác. Người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi chỉ chịu trách nhiệm về tội phạm rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng ở một danh sách điều luật cụ thể. Tội làm nhục người khác và tội vu khống, kể cả ở khung nặng nhất, đều không vượt quá mức tội nghiêm trọng và không nằm trong danh sách đó.

Điều này không có nghĩa trẻ 14, 15 tuổi "muốn nói gì thì nói". Hành vi vẫn có thể bị xử phạt hành chính, nhà trường vẫn có thể áp dụng biện pháp kỷ luật theo quy định của ngành giáo dục, gia đình vẫn phải bồi thường thiệt hại. Chỉ riêng con đường hình sự là đóng lại.

Với trẻ từ đủ 16 tuổi, nếu hành vi đủ dấu hiệu tội phạm, ví dụ dựng chuyện bạn học bằng bài đăng bị chia sẻ rộng gây tổn thương nghiêm trọng, việc truy cứu có thể xảy ra. Bộ luật Hình sự có một chương riêng về người dưới 18 tuổi phạm tội, đặt nguyên tắc ưu tiên giáo dục, giúp đỡ sửa chữa, hạn chế hình phạt tù, có các biện pháp thay thế. Luật Tư pháp người chưa thành niên, có hiệu lực từ đầu năm 2026, bổ sung thêm các biện pháp xử lý chuyển hướng và thủ tục thân thiện; cách áp dụng cụ thể bạn cần tra văn bản và hướng dẫn hiện hành.

Những tình huống hay gặp ở tuổi học trò

Lập trang, nhóm kín để chế giễu một bạn. Đăng ảnh chế, đặt biệt danh hạ nhục, bình luận về ngoại hình, gia cảnh. Với người lớn, hành vi tương tự có thể là làm nhục người khác qua mạng; với trẻ, đây trước hết là bắt nạt và phải được dừng ngay.

Bịa chuyện bạn ăn cắp, có quan hệ tình cảm, gia đình có tiền án. Lời đồn lan trong trường rất nhanh, gây tổn thương sâu và kéo dài. Đây là phần gần với vu khống nhất, và là phần cha mẹ của trẻ gây chuyện cần nhìn nghiêm túc nhất.

Quay lén thầy cô, bạn bè rồi cắt ghép để trêu. Ngoài danh dự, hành vi còn chạm tới quyền đối với hình ảnh. Video thường bị chia sẻ khỏi tầm kiểm soát của chính trẻ quay.

Nhắn tin xúc phạm, đe doạ một bạn qua tài khoản ẩn danh. Trẻ thường nghĩ ẩn danh là an toàn. Thực tế, khi có trình báo, cơ quan chức năng và nhà trường thường xác định được người gửi.

Chửi bới người lớn ở khu dân cư, quán net, sân bóng. Đây là vi phạm trật tự công cộng thông thường; với trẻ từ đủ 14 tuổi, có thể bị lập biên bản theo quy định xử phạt hành chính.

Nếu con bạn là người gây chuyện

Phản ứng của cha mẹ trong vài ngày đầu ảnh hưởng tới cả kết cục pháp lý lẫn việc con có học được bài học hay không. Trình tự gợi ý:

  1. Nói chuyện riêng với con, nghe con kể toàn bộ sự việc trước khi phán xét. Hỏi con đã đăng gì, gửi cho ai, còn bản nào đang lưu.
  2. Cùng con gỡ ngay mọi nội dung con đã đăng hoặc lập ra, kể cả trong nhóm kín; lưu lại một bản để làm việc với nhà trường, cơ quan chức năng nếu được yêu cầu, không chia sẻ thêm.
  3. Chủ động liên hệ gia đình bên bị hại qua nhà trường hoặc người trung gian phù hợp. Thái độ nhận trách nhiệm sớm thường giúp vụ việc được giải quyết bằng hoà giải.
  4. Đi cùng con xin lỗi trực tiếp, đúng mực; xin lỗi cũng cần đến được những nơi nội dung sai đã lan tới, chẳng hạn trong nhóm lớp.
  5. Nếu có thiệt hại cụ thể, bàn với gia đình bị hại về việc khắc phục; ghi lại thoả thuận bằng văn bản.
  6. Nếu được công an mời làm việc, đi cùng con, có thể nhờ luật sư hoặc người có hiểu biết pháp luật hỗ trợ. Trẻ dưới 18 tuổi có quyền có người đại diện, người bào chữa khi tham gia tố tụng.

Tránh hai phản ứng thường gặp: đánh mắng con trước mặt người khác (làm con xấu hổ lần nữa, không hiểu vì sao sai), và bao che, chối bỏ để "giữ thể diện". Cả hai đều khiến vụ việc dễ leo thang.

Nếu con bạn là người bị xúc phạm bởi một trẻ khác

Ưu tiên đầu tiên là an toàn và tinh thần của con. Nói rõ với con rằng con không có lỗi khi bị bắt nạt, bôi nhọ; hỏi con có đang sợ đi học, mất ngủ, tránh bạn bè không. Nếu những dấu hiệu đó kéo dài, cân nhắc tìm tới chuyên gia tâm lý học đường hoặc cơ sở y tế.

Thứ hai là giữ chứng cứ theo cách hợp pháp: chụp lại bài đăng, tin nhắn con nhận được, ghi thời gian, tên tài khoản; ghi lại lời con kể. Không tự lập tài khoản giả để vào nhóm của trẻ kia, không đăng bài kể tội trẻ kia lên mạng.

Thứ ba là làm việc với nhà trường, nơi có trách nhiệm phòng chống bạo lực học đường và thường có quy trình xử lý. Nếu nhà trường không giải quyết hoặc sự việc nghiêm trọng, gia đình có thể phản ánh tới công an cấp xã. Nhớ rằng bên kia cũng là một đứa trẻ: mục tiêu là chấm dứt hành vi và khôi phục danh dự cho con mình, không phải trừng phạt cho bằng được.

Cuối cùng, khi bàn về yêu cầu bồi thường hay xử lý, nên làm với cha mẹ của trẻ kia, không làm việc trực tiếp với trẻ. Gặp riêng một đứa trẻ để chất vấn, dù với ý tốt, dễ bị hiểu là gây áp lực và khiến gia đình bên kia phản ứng ngược. Có giáo viên chủ nhiệm hoặc người đại diện nhà trường ngồi cùng giúp buổi trao đổi giữ được chừng mực.

Vai trò của nhà trường và những điều người lớn nên tránh

Nhà trường thường là nơi đầu tiên biết và có điều kiện xử lý tốt nhất: gặp riêng từng em, mời phụ huynh hai bên, yêu cầu gỡ nội dung, tổ chức buổi xin lỗi phù hợp, theo dõi sau sự việc. Biện pháp kỷ luật học sinh do quy định của ngành giáo dục điều chỉnh, theo hướng giáo dục, không xúc phạm thân thể, danh dự của chính học sinh vi phạm.

Người lớn cần tránh vài điều. Không đọc tên, chiếu nội dung xúc phạm trước toàn trường như một cách răn đe; việc đó làm tổn thương lần nữa cả trẻ bị hại lẫn trẻ gây chuyện. Không đăng bài kể lại sự việc lên mạng kèm ảnh, tên trẻ. Không gây áp lực buộc gia đình bị hại "bỏ qua cho êm".

Với các vụ đã có cơ quan chức năng tham gia, thông tin về trẻ dưới 18 tuổi cần được giữ kín. Người biết chuyện, kể cả phụ huynh trong lớp, không nên chia sẻ tên, ảnh, trường lớp của các em liên quan.

Mỗi vụ việc có tình tiết riêng; khi cần một câu trả lời cho đúng hoàn cảnh của mình, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn và mang theo bản tóm tắt diễn biến, chứng cứ đang có.

Câu hỏi thường gặp

Con 15 tuổi đăng bài bôi nhọ bạn thì có bị khởi tố không?

Theo Bộ luật Hình sự, người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi không phải chịu trách nhiệm hình sự về tội làm nhục người khác hay tội vu khống. Con vẫn có thể bị xử phạt hành chính, bị nhà trường kỷ luật, và gia đình phải bồi thường thiệt hại nếu có. Bạn nên tra thêm quy định hiện hành của Luật Tư pháp người chưa thành niên.

Cha mẹ có bị phạt thay khi con chửi người khác không?

Cha mẹ không bị xử phạt thay cho hành vi của con. Tuy nhiên, nếu con từ đủ 14 tuổi bị phạt tiền mà không có tiền nộp, cha mẹ hoặc người giám hộ phải nộp thay. Về dân sự, cha mẹ có trách nhiệm bồi thường thiệt hại do con chưa thành niên gây ra theo Bộ luật Dân sự.

Con dưới 14 tuổi xúc phạm người khác thì xử lý thế nào?

Trẻ dưới 14 tuổi không bị xử phạt hành chính và không chịu trách nhiệm hình sự. Hướng xử lý là giáo dục trong gia đình, nhà trường; cha mẹ chịu trách nhiệm bồi thường toàn bộ thiệt hại nếu có. Người bị xúc phạm nên làm việc với cha mẹ hoặc nhà trường của trẻ.

Trẻ dùng tài khoản của cha mẹ để đăng bài xúc phạm thì ai chịu?

Cơ quan chức năng xác định ai là người thực hiện hành vi, không chỉ dựa vào tên tài khoản. Nếu xác định là trẻ đăng, trách nhiệm xét theo tuổi của trẻ; cha mẹ có thể chịu trách nhiệm dân sự và cũng cần xem lại việc quản lý tài khoản. Lúc này cha mẹ nên gỡ nội dung ngay và chủ động giải trình.

Gia đình bị hại có nên đòi trẻ gây chuyện xin lỗi trước lớp không?

Một lời xin lỗi đến được những người đã nghe chuyện sai là hợp lý, nhưng hình thức cần được nhà trường cân nhắc để không biến thành buổi bêu riếu trẻ. Nhiều trường chọn xin lỗi trong nhóm nhỏ, có giáo viên và phụ huynh, kèm đính chính trong nhóm lớp.

Con 17 tuổi bị công an mời làm việc vì bài đăng thì cha mẹ cần làm gì?

Đi cùng con, đọc kỹ giấy mời, chuẩn bị thông tin về bài đăng và việc đã gỡ. Người dưới 18 tuổi tham gia tố tụng có quyền có người đại diện và người bào chữa. Không trả lời thay con, không khuyên con khai khác sự thật. Nên nhờ luật sư tư vấn trước buổi làm việc nếu sự việc có dấu hiệu nghiêm trọng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138