Có cử chỉ, lời nói thô bạo, khiêu khích, trêu ghẹo, xúc phạm danh dự, nhân phẩm của người khác ở ngoài đời là hành vi vi phạm trật tự công cộng, bị xử phạt hành chính theo nghị định về an ninh, trật tự, an toàn xã hội. Theo Nghị định 144/2021/NĐ-CP, mức phạt tiền cho nhóm hành vi này là từ 2 triệu đến 3 triệu đồng; nghị định xử phạt có thể đã được sửa đổi hoặc thay thế, nên bạn cần tra văn bản đang có hiệu lực.
Phần lớn chuyện chửi bới trong đời sống, ở ngõ xóm, chợ, quán ăn, bãi giữ xe, không đến mức tội phạm. Nhưng "chỉ là phạt hành chính" không có nghĩa là bỏ qua được. Bài này giải thích hành vi nào bị phạt, ai có quyền xử phạt, người bị chửi cần chuẩn bị gì để phản ánh có kết quả, và lúc nào sự việc vượt khỏi khuôn khổ hành chính. Chuyện trên mạng xã hội có nghị định riêng, không thuộc phạm vi bài này.
Hành vi nào bị xử phạt và vì sao xếp vào trật tự công cộng
Trong hệ thống xử phạt hành chính, lời nói thô tục, lăng mạ nơi có người khác không được xem đơn thuần là chuyện giữa hai cá nhân. Nó làm mất yên ổn chung của khu dân cư, nên được xếp vào nhóm vi phạm quy định về trật tự công cộng. Cách xếp này có hệ quả thực tế: cơ quan công an có thể xử lý ngay cả khi người bị chửi không làm đơn, nếu tự mình phát hiện hoặc được người khác báo.
Nghị định 144/2021/NĐ-CP mô tả hành vi bằng cụm "có cử chỉ, lời nói thô bạo, khiêu khích, trêu ghẹo, xúc phạm danh dự, nhân phẩm của người khác". Cụm này rộng: không chỉ chửi tục, mà cả cử chỉ khiếm nhã, trêu chọc có tính khiêu khích, sỉ vả về ngoại hình, hoàn cảnh, nghề nghiệp. Nghị định cũng tách riêng một số tình huống để áp chế tài khác, chẳng hạn hành vi lăng mạ, xúc phạm thành viên gia đình được xử lý theo nhóm quy định về phòng, chống bạo lực gia đình.
Điều nghị định không đòi hỏi là mức "nghiêm trọng". Chính chỗ này phân biệt xử phạt hành chính với tội làm nhục người khác ở Điều 155 Bộ luật Hình sự: một câu chửi thô bạo giữa chợ đủ để bị phạt hành chính, còn muốn thành tội thì phải là xúc phạm nghiêm trọng.
Ví dụ giả định: hai người tranh chỗ để xe trước cửa hàng tạp hoá ở một phường tại Hải Phòng, một người buông lời tục tĩu, chỉ tay vào mặt người kia trước khách mua hàng. Đây là tình huống điển hình của vi phạm trật tự công cộng, chưa có dấu hiệu tội phạm.
Mức phạt, biện pháp kèm theo và những gì thay đổi
Bảng tóm tắt theo bản gốc Nghị định 144/2021/NĐ-CP. Nghị định xử phạt thường được sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế; con số dưới đây để bạn hình dung mức độ, không thay việc tra văn bản hiện hành.
| Nội dung | Theo bản gốc Nghị định 144/2021/NĐ-CP | Ghi chú |
|---|---|---|
| Hành vi | Cử chỉ, lời nói thô bạo, khiêu khích, trêu ghẹo, xúc phạm danh dự, nhân phẩm người khác | Trừ những trường hợp nghị định xếp vào nhóm khác |
| Mức phạt tiền với cá nhân | Từ 2 triệu đến 3 triệu đồng | Kiểm tra văn bản sửa đổi, thay thế |
| Người chưa thành niên | Mức phạt tiền không quá một nửa mức với người thành niên | Theo Luật Xử lý vi phạm hành chính |
| Thời hiệu xử phạt | Thông thường 1 năm | Theo Luật Xử lý vi phạm hành chính |
| Có dấu hiệu tội phạm | Không xử phạt hành chính, chuyển hồ sơ để xử lý hình sự | Ví dụ khi xúc phạm nghiêm trọng, lặp lại nhiều lần |
Mức phạt cụ thể trong khung do người có thẩm quyền quyết định, dựa vào tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ như vi phạm nhiều lần, có thái độ ăn năn, đã xin lỗi người bị hại. Bạn không cần thuộc con số; điều đáng nhớ là hành vi này có chế tài rõ ràng, và bạn có quyền đề nghị xử lý.
Xử phạt hành chính không thay cho trách nhiệm dân sự. Người bị chửi vẫn có quyền yêu cầu xin lỗi, và nếu có thiệt hại thật thì yêu cầu bồi thường theo Bộ luật Dân sự.
Ai có quyền lập biên bản và xử phạt
Công an cấp xã là nơi gần nhất. Sau khi bỏ cấp huyện từ 1/7/2025, công an xã, phường, đặc khu là lực lượng tiếp nhận và xử lý phần lớn vụ việc trật tự ở khu dân cư. Cán bộ có thể đến hiện trường, lập biên bản vi phạm hành chính, lấy lời khai các bên và người chứng kiến.
Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp xã cũng có thẩm quyền. Tuỳ mức phạt và cách nghị định phân quyền, quyết định xử phạt có thể do trưởng công an cấp xã hoặc chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp xã ký. Bạn không cần tự xác định chính xác; nộp phản ánh đúng nơi tiếp nhận là đủ, cơ quan sẽ chuyển cho người có thẩm quyền.
Biên bản là văn bản then chốt. Biên bản ghi thời gian, địa điểm, hành vi, lời khai, chữ ký các bên. Người vi phạm không ký thì biên bản vẫn có giá trị nếu có người chứng kiến hoặc đại diện chính quyền ký. Khi được mời ký với tư cách người bị hại hay người làm chứng, bạn đọc kỹ phần mô tả hành vi trước khi ký.
Tổ hoà giải ở cơ sở không xử phạt. Tổ trưởng dân phố, trưởng thôn, tổ hoà giải giúp hai bên nói chuyện, nhưng không có quyền phạt tiền. Nếu bạn muốn hành vi được xử lý bằng chế tài, phải phản ánh tới công an hoặc chính quyền cấp xã.
Phản ánh thế nào để được xử lý
Phần lớn vụ chửi bới bị bỏ qua không phải vì luật không có, mà vì người bị chửi không còn gì để chứng minh khi tới trình bày. Trình tự gợi ý:
- Rời khỏi chỗ căng thẳng trước, không đáp trả bằng lời lẽ tương tự. Nếu cả hai cùng chửi nhau, cả hai cùng có thể bị lập biên bản.
- Nếu người kia tiếp tục gây sự hoặc có dấu hiệu hành hung, gọi lực lượng công an tới ngay để họ chứng kiến và lập biên bản tại chỗ.
- Ghi lại ngay khi còn nhớ rõ: giờ, nơi, câu chữ người kia dùng, ai có mặt. Ghi chép viết tay hoặc trên điện thoại đều được, càng sớm càng chính xác.
- Hỏi tên, cách liên hệ của người chứng kiến và hỏi họ có sẵn lòng xác nhận không. Một hai lời xác nhận của người không quen biết hai bên rất có giá trị.
- Nếu có camera của cửa hàng, nhà bên cạnh ghi được cảnh, nhờ chủ camera giữ lại đoạn ghi trước khi bị ghi đè; cơ quan công an có thể đề nghị trích xuất.
- Đến công an cấp xã trình bày hoặc nộp đơn phản ánh, kèm danh sách người làm chứng và tư liệu đang có. Giữ bản sao mọi thứ đã nộp.
Việc tự ghi âm, ghi hình cảnh mình bị chửi ở nơi công cộng nhìn chung được xem là cách lưu lại sự việc mình là một bên trong đó. Điều cần tránh là phát tán bản ghi lên mạng để "bêu" người kia; việc đó có thể khiến bạn tự xâm phạm hình ảnh, danh dự của họ và làm vụ việc rối hơn.
Khi nào chửi bới vượt khỏi khuôn khổ hành chính
Ranh giới với tội làm nhục người khác nằm ở mức "nghiêm trọng". Những dấu hiệu khiến cơ quan chức năng xem xét hướng hình sự gồm: chửi kèm cưỡng ép làm điều nhục nhã, kéo dài nhiều ngày, nhắm vào người yếu thế, xảy ra trước rất đông người, hoặc gây hậu quả nặng về tinh thần cho nạn nhân. Khi có dấu hiệu tội phạm, theo Luật Xử lý vi phạm hành chính, người có thẩm quyền không được xử phạt hành chính mà phải chuyển hồ sơ cho cơ quan tiến hành tố tụng.
Ranh giới thứ hai là khi lời nói chuyển sang đe doạ. Câu "tao sẽ giết mày" mang tính đe doạ tính mạng, được xem xét theo quy định khác, nặng hơn nhiều so với lăng mạ. Nếu lời đe doạ cụ thể, lặp lại, đi kèm hành vi theo dõi, bạn ưu tiên an toàn của mình và báo công an ngay.
Ranh giới thứ ba là khi chửi kèm vu khống, ví dụ vừa chửi vừa rêu rao người kia ăn cắp, ngoại tình mà biết là không đúng. Phần bịa đặt có thể được xem xét theo hướng vu khống, tách khỏi phần lời lẽ thô tục.
Ngược lại, có những trường hợp tưởng nặng nhưng chỉ dừng ở hành chính: một lần chửi to tiếng giữa hai người ngang hàng, không ai bị cưỡng ép, sự việc chấm dứt ngay. Việc phân loại cuối cùng thuộc về cơ quan có thẩm quyền.
Sau quyết định xử phạt: người bị chửi còn quyền gì
Quyết định xử phạt hành chính giải quyết phần trách nhiệm của người vi phạm với Nhà nước, không tự động trả lại danh dự cho bạn. Nếu muốn có lời xin lỗi, bạn có thể đề nghị ngay trong buổi làm việc ở công an hay tổ hoà giải; nhiều vụ ở khu dân cư khép lại êm nhất bằng một lời xin lỗi có người chứng kiến.
Nếu sự việc gây thiệt hại thật, ví dụ bị chửi trước khách khiến cửa hàng mất mối, tốn tiền đi khám vì căng thẳng, bạn có quyền yêu cầu bồi thường theo quy định về bồi thường thiệt hại do danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm phạm trong Bộ luật Dân sự. Cần chứng minh được thiệt hại và mối liên hệ với hành vi; yêu cầu bồi thường thường giải quyết bằng thương lượng, hoà giải trước khi nghĩ tới việc kiện.
Nếu bạn cho rằng cơ quan chức năng không xử lý dù đã có đủ biên bản, lời khai, bạn có quyền hỏi về tiến độ và, khi cần, khiếu nại theo quy định. Người vi phạm cũng có quyền khiếu nại, khởi kiện quyết định xử phạt nếu cho rằng không đúng.
Điều cuối cùng, ít được nhắc: giữ khoảng cách sau sự việc. Ở khu dân cư, hai bên còn gặp nhau hằng ngày. Một quyết định xử phạt đúng luật cộng với việc không khơi lại chuyện cũ thường hiệu quả hơn mọi cuộc đấu khẩu tiếp theo.
Mỗi vụ việc có tình tiết riêng; khi cần một câu trả lời cho đúng hoàn cảnh của mình, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn và mang theo bản tóm tắt diễn biến, chứng cứ đang có.
Câu hỏi thường gặp
Bị chửi mà không có ghi âm thì có phản ánh được không?
Được. Lời khai của người chứng kiến, camera xung quanh, biên bản do công an lập tại chỗ đều là căn cứ. Ghi âm chỉ là một trong nhiều cách chứng minh. Điều quan trọng là phản ánh sớm khi người chứng kiến còn nhớ rõ và đoạn ghi camera chưa bị xoá.
Hai người chửi qua lại thì ai bị phạt?
Cả hai đều có thể bị lập biên bản nếu cả hai cùng có lời nói thô bạo, xúc phạm. Người bị chửi trước mà đáp trả bằng lời lẽ tương tự không được miễn vì "người ta chửi trước", dù hoàn cảnh bị khiêu khích có thể được cân nhắc khi quyết định mức phạt.
Chửi trong nhà riêng có bị phạt không?
Nếu là chửi thành viên trong gia đình, hành vi có thể bị xem xét theo nhóm quy định về phòng, chống bạo lực gia đình chứ không phải trật tự công cộng. Nếu là chửi khách, hàng xóm sang nhà mà âm thanh vang ra khu dân cư, cơ quan chức năng sẽ đánh giá theo tình huống cụ thể.
Mức phạt 2 đến 3 triệu đồng có còn áp dụng không?
Đó là mức trong bản gốc Nghị định 144/2021/NĐ-CP. Các nghị định xử phạt thường được sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế sau vài năm, nên bạn cần tra văn bản đang có hiệu lực tại thời điểm xảy ra vi phạm trên cổng văn bản pháp luật chính thức hoặc hỏi cơ quan công an nơi tiếp nhận.
Người chửi mình là trẻ vị thành niên thì xử lý thế nào?
Người từ đủ 14 tuổi trở lên có thể bị xử phạt hành chính theo độ tuổi, với mức phạt tiền thấp hơn người thành niên và ưu tiên biện pháp giáo dục. Cách nên làm là trao đổi với cha mẹ, nhà trường hoặc công an cấp xã thay vì tự mình răn đe trẻ, để tránh phát sinh chuyện khác.
Đã hoà giải ở tổ dân phố thì còn báo công an được không?
Hoà giải ở cơ sở không ngăn bạn phản ánh tới công an nếu người kia tái diễn hoặc nếu bạn thấy thoả thuận không được tôn trọng. Biên bản hoà giải có thể dùng làm tư liệu cho thấy sự việc đã xảy ra và đã được nhắc nhở. Lưu ý thời hiệu xử phạt hành chính thông thường là một năm.