DanhDu.comDanh Dự
Khởi kiện dân sự và đòi bồi thường

Tổn thất tinh thần khi bị xúc phạm danh dự: toà cân nhắc mức bù đắp dựa trên gì

Khoản bù đắp tổn thất tinh thần khi danh dự bị xâm phạm: mức trần luật định, các yếu tố toà xem xét, cách trình bày và chứng minh cho có sức nặng.

Vietnamese woman in her thirties seated on a balcony in Ho Chi Minh City at dusk, knees drawn up, phone face down beside her, city lights blurred behind, silhouette from behind

Khoản bù đắp tổn thất tinh thần khi danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm phạm do các bên thoả thuận; nếu không thoả thuận được, mức tối đa không quá mười lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định, theo Điều 592 Bộ luật Dân sự 2015. Trong giới hạn đó, toà cân nhắc mức cụ thể dựa trên mức độ xâm phạm, phạm vi lan truyền, hậu quả thực tế và cách cư xử của các bên. Không có bảng tra sẵn, nên cách bạn trình bày và chứng minh có ảnh hưởng thật.

Bài này không liệt kê lại toàn bộ các loại thiệt hại được bồi thường mà đi riêng vào khoản khó nhất: phần tinh thần. Bạn sẽ thấy vì sao không cần giấy khám bệnh vẫn có thể được bù đắp, những yếu tố thường làm mức bù đắp cao hay thấp, và cách viết phần này trong đơn cho thuyết phục mà không cường điệu.

Tổn thất tinh thần là gì trong một vụ danh dự

Tổn thất tinh thần là những mất mát không đo trực tiếp bằng tiền: sự xấu hổ khi bị bàn tán, cảm giác bị cô lập ở nơi làm việc, mất ngủ, lo âu, đau buồn khi người thân bị liên luỵ, sự sụt giảm lòng tin của những người xung quanh. Pháp luật không thể đo những thứ đó, nên chọn cách bù đắp bằng một khoản tiền có giới hạn, như một sự thừa nhận rằng thiệt hại là có thật.

Điều 592 Bộ luật Dân sự 2015 tách khoản này khỏi các thiệt hại vật chất như chi phí hợp lý để khắc phục và thu nhập bị mất hoặc giảm sút. Tách như vậy có ý nghĩa thực tế: bạn không cần chứng minh mình mất bao nhiêu tiền mới được bù đắp tinh thần. Một người làm công ăn lương không bị trừ đồng lương nào vẫn có thể có tổn thất tinh thần đáng kể khi bị vu cho là ăn cắp trước cả khu phố.

Ngược lại, khoản này cũng không phải phần thưởng hay hình phạt. Nó không tăng lên chỉ vì bạn giận nhiều, và không nhằm trừng trị bên kia. Hiểu đúng bản chất giúp bạn đề nghị một mức có lý, thay vì một con số thể hiện cơn giận.

Mức trần và chuyện lương cơ sở

Mức trần mười lần mức lương cơ sở áp dụng khi các bên không thoả thuận được; nếu hai bên tự thoả thuận, kể cả trong phiên hoà giải tại toà, mức đó có thể khác. Con số lương cơ sở do Nhà nước điều chỉnh theo từng thời kỳ, nên mức trần tính bằng tiền cũng thay đổi theo. Bài này không ghi số tiền cụ thể vì nó có thể đã khác vào lúc bạn đọc; bạn cần tra mức lương cơ sở đang áp dụng tại thời điểm giải quyết vụ án.

Một điểm cần lưu ý thêm: chính sách tiền lương khu vực công đang trong lộ trình cải cách, và đã có nhiều thảo luận về việc thay thế khái niệm lương cơ sở. Nếu đến thời điểm bạn khởi kiện cách tính này đã có văn bản thay thế hoặc hướng dẫn chuyển tiếp, mức trần sẽ được xác định theo văn bản đó. Đây đúng là loại chi tiết nên hỏi luật sư hoặc tra văn bản hiện hành, không nên dựa vào bài viết cũ.

Ngoài Bộ luật Dân sự, Hội đồng Thẩm phán Toà án nhân dân tối cao có nghị quyết hướng dẫn áp dụng các quy định về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng (Nghị quyết 02/2022/NQ-HĐTP). Văn bản hướng dẫn giúp thống nhất cách xác định thiệt hại; bạn nên đọc phần liên quan đến danh dự, nhân phẩm, uy tín trong bản hiện hành.

Những yếu tố thường làm mức bù đắp cao hoặc thấp

Không có công thức chính thức, nhưng khi cân nhắc trong khung luật định, toà thường nhìn vào một nhóm yếu tố khá ổn định. Bảng dưới gom các yếu tố hay được nêu trong lập luận của các bên.

Yếu tốHướng làm mức cao hơnHướng làm mức thấp hơn
Nội dung thông tinBịa đặt nghiêm trọng: vu cho phạm tội, bệnh tật, đời tư nhạy cảmLời lẽ nặng nhưng là đánh giá chủ quan, có một phần sự thật
Phạm vi lan truyềnTrang công khai, nhiều lượt chia sẻ, lan sang cộng đồng nơi bạn sống, làm việcNhóm nhỏ, ít người đọc, bị gỡ nhanh
Thời gian tồn tạiKéo dài nhiều tháng, đăng đi đăng lạiGỡ trong thời gian ngắn sau khi được yêu cầu
Hậu quả thực tếBị cô lập, gia đình bị liên luỵ, phải chuyển chỗ làm, cần hỗ trợ tâm lýÍt ảnh hưởng tới các mối quan hệ
Lỗi của người đăngCố ý, có động cơ trả thù, đã được cảnh báo vẫn tiếp tụcVô ý, tin vào nguồn sai, tự đính chính
Thái độ sau đóKhông gỡ, không xin lỗi, tiếp tục công kíchChủ động gỡ, xin lỗi, cải chính sớm

Cùng một câu nói có thể dẫn tới mức bù đắp khác nhau tuỳ hoàn cảnh. Đó là lý do bạn cần kể đủ bối cảnh trong đơn chứ không chỉ trích câu xúc phạm.

Chứng minh tổn thất tinh thần bằng gì

Chứng cứ về mức độ lan truyền. Bản chụp số lượt chia sẻ, bình luận, các nhóm đã đăng lại, lời xác nhận của người đã đọc được bài ở nơi bạn sống hoặc làm việc. Phạm vi lan càng được chứng minh rõ, phần tổn thất càng có căn cứ.

Chứng cứ về hậu quả trong đời sống. Tin nhắn hỏi han, chất vấn của người quen; văn bản cho thôi việc, tạm đình chỉ công việc nếu có liên quan; ghi nhận của nhà trường nếu con bạn bị trêu chọc vì chuyện của bố mẹ. Những thứ này cho thấy bài đăng đã tác động thật.

Ghi nhận về sức khoẻ, nếu có. Nếu bạn đã đi khám hoặc tìm đến chuyên gia tâm lý vì căng thẳng kéo dài, giấy tờ khám có thể là một chứng cứ. Không có giấy khám không có nghĩa là không có tổn thất; đừng đi khám chỉ để lấy giấy, mà hãy tìm hỗ trợ khi bạn thật sự cần.

Lời khai của người thân, nhân chứng. Người sống cùng có thể xác nhận những thay đổi trong sinh hoạt của bạn sau sự việc. Lời khai nên cụ thể: từ khi nào, thay đổi gì, kéo dài bao lâu.

Thái độ của bên kia. Bằng chứng bạn đã yêu cầu gỡ bài mà họ phớt lờ, hoặc họ tiếp tục đăng thêm, giúp toà đánh giá lỗi và mức độ tổn thất kéo dài.

Viết phần tổn thất tinh thần trong đơn cho có sức nặng

Phần này thường hỏng vì hai lý do ngược nhau: viết quá ngắn như một thủ tục, hoặc viết dài bằng tính từ mà thiếu sự kiện. Vài nguyên tắc giúp đoạn văn thuyết phục hơn:

  • Kể bằng sự việc cụ thể thay cho tính từ: "từ tuần sau bài đăng, hai đối tác ngừng đặt hàng và nói thẳng lý do" nặng hơn "vô cùng đau khổ".
  • Nêu mức đề nghị cụ thể, nằm trong mức trần, và giải thích vì sao chọn mức đó dựa trên các yếu tố ở bảng trên.
  • Dẫn chiếu từng ý tới chứng cứ trong danh mục, để thẩm phán kiểm tra được.
  • Tách tổn thất của bạn với tổn thất của người thân; người thân muốn được bù đắp riêng cần có tư cách và yêu cầu riêng.
  • Tránh lặp lại lời xúc phạm nhiều hơn mức cần trích dẫn, và tránh công kích nhân thân bên kia trong đơn.

Ví dụ giả định: anh Phúc, thợ điện ở Nghệ An, bị một người hàng xóm viết trong nhóm cư dân rằng anh "trộm đồ khi sửa điện cho nhà người ta". Phần tổn thất tinh thần trong đơn của anh liệt kê: số hộ đã huỷ hẹn sửa điện trong tháng sau đó, tin nhắn của hai khách cũ hỏi lại chuyện mất đồ, việc con anh bị bạn cùng lớp nhắc lại câu đó, và việc người viết từ chối gỡ bài sau khi được tổ dân phố đề nghị. Bốn ý, mỗi ý một chứng cứ.

Những hiểu lầm hay gặp về khoản tinh thần

Nghĩ rằng đòi càng cao thì toà càng xử nặng. Mức đề nghị không làm thay đổi đánh giá của toà về mức độ xâm phạm. Đòi sát mức trần cho một lời nói trong nhóm nhỏ, đã được gỡ ngay, dễ khiến phần lập luận của bạn mất trọng lượng.

Nghĩ rằng phải có hậu quả về tiền mới được bù đắp. Khoản tinh thần tách riêng khỏi thiệt hại vật chất. Bạn có thể không mất đồng nào mà vẫn có tổn thất tinh thần đáng kể, miễn chứng minh được mức độ xâm phạm và hậu quả trong đời sống.

Nghĩ rằng toà sẽ tự tính giúp nếu không ghi số. Đơn không có con số khiến toà khó xem xét và chưa có căn cứ tính tạm ứng án phí. Bạn tự đề nghị mức, toà cân nhắc trong phạm vi đó.

Nghĩ rằng xin lỗi rồi thì không phải bồi thường. Xin lỗi, cải chính và bồi thường là các yêu cầu độc lập. Lời xin lỗi có thể làm mức bù đắp thấp đi, nhưng không tự động xoá nghĩa vụ bồi thường nếu bạn vẫn yêu cầu.

Thoả thuận mức bù đắp ngoài phiên toà

Vì luật ưu tiên thoả thuận, nhiều vụ danh dự kết thúc ở giai đoạn hoà giải với một gói gồm gỡ bài, cải chính, xin lỗi và một khoản tiền. Khi thoả thuận, mức tiền không bị khống chế bởi mức trần như khi toà tự quyết, nhưng bạn cũng nên thực tế: bên kia chỉ đồng ý khi thấy rủi ro ở phiên toà lớn hơn số tiền phải trả.

Nhiều người nhận ra rằng điều mình cần nhất là lời cải chính đến đúng những người đã đọc bài sai, còn khoản tiền là thứ yếu. Nếu đó cũng là ưu tiên của bạn, hãy dùng khoản tiền như một điểm có thể nhượng bộ để đổi lấy hình thức cải chính, xin lỗi rộng hơn và nhanh hơn. Cách cân nhắc này phụ thuộc vào hoàn cảnh từng người, không có lựa chọn đúng cho tất cả.

Dù thoả thuận ở đâu, hãy lập thành văn bản rõ ràng: ai làm gì, khi nào, khoản tiền trả thế nào, và hậu quả nếu một bên không làm. Thoả thuận được toà công nhận có giá trị thi hành như bản án. Trước khi ký, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn về câu chữ của thoả thuận, và tra lại Điều 592 Bộ luật Dân sự cùng mức lương cơ sở hiện hành.

Câu hỏi thường gặp

Không có giấy khám bệnh thì có được bù đắp tổn thất tinh thần không?

Có thể được. Tổn thất tinh thần trong vụ danh dự được đánh giá qua mức độ xâm phạm, phạm vi lan truyền và hậu quả trong đời sống, không bắt buộc phải có chẩn đoán y khoa. Giấy khám chỉ là một loại chứng cứ bổ sung khi có.

Mức trần mười lần lương cơ sở có áp dụng khi hai bên tự thoả thuận không?

Mức trần đó áp dụng khi các bên không thoả thuận được và toà quyết định. Nếu hai bên tự thoả thuận, kể cả khi hoà giải tại toà, mức bù đắp do các bên quyết định, miễn là thoả thuận tự nguyện và không trái pháp luật.

Người thân bị liên luỵ có được bù đắp riêng không?

Nếu thông tin sai cũng xúc phạm trực tiếp tới danh dự của người thân, họ có quyền yêu cầu riêng với tư cách người bị xâm phạm. Nếu họ chỉ buồn lây, việc đòi riêng khó hơn. Cần xét nội dung bài đăng nhắc tới ai.

Đòi vượt mức trần thì có bị phạt hay thiệt gì không?

Không bị phạt, nhưng phần vượt sẽ bị bác và bạn có thể phải chịu án phí tương ứng với phần yêu cầu không được chấp nhận, theo quy định về án phí hiện hành. Đề nghị trong mức trần với lập luận rõ ràng thường có lợi hơn.

Cửa hàng, doanh nghiệp có được bù đắp tổn thất tinh thần không?

Đây là điểm có nhiều quan điểm khác nhau, vì pháp nhân không có cảm xúc như cá nhân. Doanh nghiệp thường tập trung vào thiệt hại về uy tín thể hiện qua doanh thu, chi phí khắc phục. Chủ hộ kinh doanh là cá nhân thì có thể đòi phần tinh thần của chính mình.

Toà có giảm mức bù đắp nếu bên kia đã xin lỗi không?

Thái độ khắc phục là một yếu tố toà thường cân nhắc. Bên kia gỡ bài, xin lỗi, cải chính sớm có thể khiến mức bù đắp thấp hơn so với trường hợp họ tiếp tục công kích. Ngược lại, chần chừ sau khi được yêu cầu thường bất lợi cho họ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138