DanhDu.comDanh Dự
Khởi kiện dân sự và đòi bồi thường

Phần yêu cầu trong đơn kiện xâm phạm danh dự: viết sao để toà xét được từng ý

Cách tách và viết từng yêu cầu trong đơn kiện xâm phạm danh dự: gỡ bài, cải chính, xin lỗi, bồi thường — đủ cụ thể để toà xét và thi hành được.

Vietnamese woman at a wooden kitchen table at night, writing by hand on blank sheets beside a closed laptop and a cup of tea, seen from over her shoulder, warm lamp light

Trong một vụ kiện xâm phạm danh dự, phần yêu cầu là chỗ quyết định toà sẽ xét cái gì và bản án cuối cùng có thi hành được hay không. Toà án giải quyết trong phạm vi yêu cầu của đương sự: bạn không đòi thì toà thường không tự tuyên; bạn đòi mơ hồ thì toà khó tuyên cụ thể, và một bản án tuyên mơ hồ thì cơ quan thi hành án cũng khó buộc bên kia làm.

Bài này đi riêng vào phần yêu cầu — đoạn ngắn nhất trong đơn nhưng hay bị viết vội nhất. Phần thông tin đương sự, phần kể sự việc và danh mục tài liệu có khung chung trong các mẫu đơn khởi kiện; ở đây bạn sẽ thấy cách tách bốn loại yêu cầu thường gặp trong vụ danh dự, cách viết từng loại cho đủ cụ thể, và vài lỗi khiến toà yêu cầu sửa đổi, bổ sung đơn.

Vì sao phần yêu cầu quan trọng hơn phần kể khổ

Người bị bôi nhọ thường dồn sức vào phần trình bày: kể lại bài đăng, những lời lẽ nặng nề, sự xấu hổ trước hàng xóm, đồng nghiệp. Phần đó cần, vì nó là cơ sở để toà hiểu chuyện. Nhưng khi đến dòng "yêu cầu toà án giải quyết", nhiều lá đơn chỉ còn một câu kiểu "đề nghị toà xử lý nghiêm người đã xúc phạm, buộc bồi thường thoả đáng". Câu đó nói lên cảm xúc, không nói lên điều toà cần tuyên.

Theo nguyên tắc của tố tụng dân sự, đương sự có quyền quyết định và tự định đoạt: bạn tự chọn đòi gì, đòi đến đâu, và có thể rút, thay đổi, bổ sung trong giới hạn luật cho phép. Hệ quả ngược lại là toà không làm thay bạn phần lựa chọn ấy. "Xử lý nghiêm" là việc của cơ quan xử phạt hành chính hoặc cơ quan tiến hành tố tụng hình sự, không phải của một vụ án dân sự. "Bồi thường thoả đáng" không có con số thì toà không có gì để cân nhắc, và cũng chưa có căn cứ để tính tạm ứng án phí.

Bộ luật Dân sự 2015, ở điều về quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín (Điều 34), đã gợi sẵn khung yêu cầu: bác bỏ thông tin sai, gỡ bỏ, cải chính, xin lỗi công khai và bồi thường thiệt hại. Một lá đơn tốt thường đi theo đúng các nhánh đó, mỗi nhánh một dòng riêng, mỗi dòng trả lời được ba câu: ai phải làm, làm cái gì, làm ở đâu và trong thời hạn nào.

Bốn nhóm yêu cầu thường gặp và cách viết từng nhóm

Yêu cầu gỡ bỏ thông tin. Ghi rõ thông tin nào cần gỡ: bài đăng ngày nào, trên tài khoản hay trang nào, nội dung mở đầu bằng câu gì, kèm số thứ tự của bản chụp trong danh mục chứng cứ. Nếu có nhiều bài, liệt kê từng bài thay vì viết "các bài liên quan". Có thể thêm yêu cầu gỡ cả bình luận do chính bị đơn viết dưới bài, vì đó cũng là thông tin do họ đưa ra.

Yêu cầu cải chính. Cải chính là nói lại cho đúng, khác với xin lỗi. Bạn nên nêu nội dung sai cần cải chính, kênh cải chính (chính trang, nhóm hoặc phương tiện đã đăng thông tin sai, đúng tinh thần Điều 34) và thời gian giữ bài cải chính. Nếu thông tin sai được đăng trong một nhóm kín, kênh cải chính hợp lý là chính nhóm đó.

Yêu cầu xin lỗi công khai. Viết rõ hình thức (bài đăng, văn bản, tại nơi cư trú hay nơi làm việc), phạm vi công khai tương xứng với phạm vi thông tin sai đã lan. Đòi xin lỗi trên báo toàn quốc cho một câu nói trong nhóm mười người thường khó được chấp nhận. Có người đính kèm luôn một đoạn nội dung xin lỗi đề xuất để toà tham khảo khi tuyên.

Yêu cầu bồi thường. Tách từng khoản: chi phí hợp lý để hạn chế, khắc phục thiệt hại; thu nhập thực tế bị mất hoặc giảm sút; khoản bù đắp tổn thất về tinh thần. Mỗi khoản một con số, một căn cứ, một chứng cứ đi kèm. Khoản tinh thần có mức trần do Bộ luật Dân sự quy định, nên đòi vượt trần chỉ làm tăng phần bị bác.

Ví dụ giả định: một dòng yêu cầu viết dở và viết tốt

Ví dụ giả định: chị Hạnh bán bánh ở Cần Thơ bị một người quen đăng lên trang cá nhân rằng chị "bán bánh dùng bột mốc, ăn vào đau bụng cả nhà". Bài có vài trăm lượt chia sẻ, đơn hàng tuần sau đó giảm rõ. Lá đơn đầu tiên chị tự viết ghi: "Yêu cầu toà buộc người này xin lỗi và bồi thường danh dự". Câu này thiếu cụ thể ở mọi chỗ quan trọng: xin lỗi bằng cách nào, ở đâu, bồi thường khoản gì và bao nhiêu. Trong đơn, chị nên tự gọi mình là nguyên đơn và gọi người kia là bị đơn cho thống nhất.

Bản sửa tách thành năm dòng. Một, buộc bị đơn gỡ bỏ bài đăng ngày đó trên trang cá nhân mang tên đó, có nội dung mở đầu như trích, cùng các bình luận của bị đơn dưới bài, trong thời hạn đề nghị kể từ khi bản án có hiệu lực. Hai, buộc bị đơn đăng bài cải chính trên chính trang đó, nêu rõ thông tin về bột mốc là không đúng sự thật, giữ bài trong thời gian đề nghị. Ba, buộc bị đơn xin lỗi nguyên đơn bằng bài đăng công khai trên cùng trang. Bốn, bồi thường thu nhập bị giảm sút, tính theo sổ bán hàng của hai tháng trước và hai tháng sau bài đăng. Năm, bồi thường khoản bù đắp tổn thất tinh thần với mức đề nghị nằm trong giới hạn luật định.

Bản thứ hai dài hơn, nhưng mỗi dòng đều là thứ toà có thể chấp nhận hoặc bác riêng rẽ. Nếu toà thấy khoản thu nhập chưa đủ chứng cứ, bốn dòng còn lại vẫn đứng được. Đó là lợi ích lớn nhất của việc tách yêu cầu: một khoản yếu không kéo cả lá đơn đổ theo.

Những lỗi hay khiến toà yêu cầu sửa đổi, bổ sung đơn

Khi đơn chưa ghi đủ nội dung theo Điều 189 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, toà thường thông báo cho người khởi kiện sửa đổi, bổ sung trong một thời hạn; quá hạn không bổ sung thì đơn có thể bị trả lại. Bảng dưới gom các lỗi riêng của phần yêu cầu.

Lỗi trong phần yêu cầuVì sao có vấn đềCách sửa
Đòi "xử lý hình sự", "phạt hành chính"Toà dân sự không có thẩm quyền xử phạt hay truy cứu hình sựTách ra, nếu cần thì gửi tố giác hoặc đơn đề nghị tới cơ quan có thẩm quyền theo đường riêng
"Bồi thường thoả đáng" không có sốToà không có căn cứ xem xét, chưa tính được tạm ứng án phíGhi số tiền từng khoản, nêu cách tính
Gộp mọi thiệt hại thành một con sốToà khó tách phần có căn cứ với phần khôngTách theo các khoản của Điều 592 Bộ luật Dân sự 2015
Không nói bài nào cần gỡBản án tuyên chung chung thì khó thi hànhLiệt kê từng bài, ngày đăng, nơi đăng, dẫn chiếu chứng cứ
Đòi người không phải bị đơn làm việc gì đóToà chỉ buộc đương sự trong vụ ánXác định đúng bị đơn; người liên quan đưa vào với tư cách phù hợp
Yêu cầu vượt phạm vi sự việc đã kểPhần yêu cầu và phần trình bày phải khớp nhauMỗi yêu cầu phải có đoạn sự việc và chứng cứ tương ứng

Đừng ngại việc bị yêu cầu bổ sung: đó là thủ tục bình thường, không phải dấu hiệu thua kiện. Điều đáng ngại hơn là đơn được nhận với phần yêu cầu mơ hồ, rồi đến phiên toà mới phát hiện ra không đòi được điều mình thật sự cần.

Thay đổi, bổ sung, rút yêu cầu trong quá trình giải quyết

Phần yêu cầu không bị đóng băng từ ngày nộp đơn, nhưng cũng không được sửa tuỳ ý lúc nào cũng được. Bộ luật Tố tụng dân sự có các quy định về việc thay đổi, bổ sung yêu cầu, và mốc thời gian quan trọng thường gắn với phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hoà giải. Vài nguyên tắc nên nhớ:

  • Bổ sung một bài đăng mới xuất hiện sau khi nộp đơn: nên báo cho toà sớm, kèm chứng cứ, thay vì đợi đến phiên toà.
  • Tăng mức bồi thường so với đơn ban đầu: toà xem có vượt phạm vi yêu cầu khởi kiện ban đầu hay không; vượt thì có thể phải nộp thêm tạm ứng án phí hoặc bị coi là yêu cầu mới.
  • Rút một phần yêu cầu, chẳng hạn bên kia đã tự gỡ bài: toà có thể đình chỉ giải quyết phần đã rút, phần còn lại vẫn tiếp tục.
  • Rút toàn bộ đơn trước khi mở phiên toà: hậu quả về án phí và khả năng khởi kiện lại phụ thuộc vào căn cứ đình chỉ, nên hỏi kỹ trước khi rút.
  • Thay đổi tư cách hoặc thêm bị đơn: đây là thay đổi lớn, thường cần trao đổi với thẩm phán được phân công.

Cách làm an toàn là mọi lần thay đổi đều bằng văn bản, ghi ngày, ký tên và giữ một bản có xác nhận đã nộp.

Tự kiểm phần yêu cầu trước khi ký đơn

Trước khi ký, đọc lại phần yêu cầu như thể bạn là cán bộ thi hành án cầm bản án trong tay, phải buộc bên kia làm đúng từng chữ. Danh sách dưới giúp bạn soát từng dòng.

  1. Mỗi dòng có chủ ngữ là bị đơn và một động từ cụ thể: gỡ, đăng cải chính, xin lỗi, trả tiền.
  2. Mỗi thông tin cần gỡ hoặc cải chính được định vị bằng ngày, nơi đăng và chứng cứ số mấy.
  3. Kênh cải chính, xin lỗi tương xứng với kênh đã lan thông tin sai.
  4. Mỗi khoản tiền có số, có cách tính, có chứng cứ đi kèm; khoản tinh thần không vượt mức trần luật định.
  5. Không có yêu cầu nào thuộc thẩm quyền cơ quan khác (phạt, truy cứu hình sự, khoá tài khoản theo lệnh hành chính).
  6. Phần yêu cầu khớp với phần trình bày: không có yêu cầu nào thiếu đoạn sự việc tương ứng.
  7. Ngôn từ bình tĩnh, không dùng lại những lời xúc phạm của bên kia nhiều hơn mức cần trích dẫn.

Nếu vụ việc có nhiều bài, nhiều người tham gia hoặc thiệt hại kinh doanh lớn, việc xác định đúng bị đơn và cách tính thiệt hại đáng được người có chuyên môn xem trước. Bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để rà lại phần yêu cầu trước khi nộp. Các điều luật dẫn trong bài là theo Bộ luật Dân sự 2015 và Bộ luật Tố tụng dân sự 2015; hai bộ luật này đã được sửa đổi một số điểm, nên bạn cần tra bản hiện hành tại thời điểm nộp đơn.

Câu hỏi thường gặp

Có nên đòi cả xin lỗi lẫn cải chính hay chỉ một trong hai?

Hai việc khác nhau nên có thể đòi cả hai. Cải chính sửa lại thông tin sai cho người đã đọc, còn xin lỗi là thừa nhận đã gây tổn hại cho bạn. Nhiều người chỉ cần cải chính để khách hàng hiểu đúng, nhưng nếu bạn cần cả hai thì ghi thành hai dòng riêng.

Không biết đòi bao nhiêu tiền tổn thất tinh thần thì ghi thế nào?

Đơn vẫn nên có con số cụ thể, nằm trong mức trần mà Bộ luật Dân sự quy định cho trường hợp danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm phạm. Kèm lý do vì sao chọn mức đó: thông tin lan rộng đến đâu, kéo dài bao lâu, ảnh hưởng tới gia đình, công việc thế nào.

Có thể yêu cầu toà buộc nền tảng mạng xã hội gỡ bài không?

Trong vụ kiện dân sự giữa bạn và người đăng, toà buộc bị đơn gỡ bài của họ. Việc đề nghị nền tảng hoặc cơ quan quản lý xử lý nội dung là một đường song song, có quy trình riêng theo quy định về quản lý thông tin trên mạng. Hai việc có thể làm cùng lúc.

Đơn ghi thiếu một yêu cầu thì sau này còn bổ sung được không?

Thường được bổ sung trong quá trình chuẩn bị xét xử, trước mốc mà luật tố tụng giới hạn. Nếu yêu cầu mới vượt phạm vi khởi kiện ban đầu, toà có thể đề nghị bạn khởi kiện bằng một vụ khác. Vì vậy nên soát kỹ từ đầu.

Có cần ghi điều luật vào phần yêu cầu không?

Không bắt buộc ghi số điều trong từng dòng yêu cầu. Việc áp dụng pháp luật là việc của toà. Tuy vậy, dẫn đúng căn cứ như Điều 34 và Điều 592 Bộ luật Dân sự trong phần lý do giúp lá đơn mạch lạc và cho thấy bạn đòi đúng loại thiệt hại luật thừa nhận.

Đã gửi tố giác cho công an thì đơn kiện dân sự còn đòi gì?

Đường hình sự hoặc hành chính hướng tới xử lý người vi phạm. Quyền đòi gỡ bài, cải chính, xin lỗi và bồi thường của bạn vẫn có thể giải quyết trong vụ án dân sự, hoặc trong vụ án hình sự nếu có. Nên hỏi luật sư để chọn trình tự hợp lý, tránh đòi trùng một khoản ở hai nơi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138