DanhDu.comDanh Dự
Khởi kiện dân sự và đòi bồi thường

Thời hiệu khởi kiện đòi bồi thường khi bị xúc phạm danh dự: ba năm tính từ lúc nào

Thời hiệu ba năm cho yêu cầu bồi thường khi danh dự bị xâm phạm tính từ khi nào, yêu cầu xin lỗi, cải chính có bị giới hạn thời gian không và khi nào tính lại.

Older Vietnamese man sitting by a window in a Hai Phong apartment, sorting a stack of old envelopes and blank papers into piles, shot from the side, soft overcast daylight

Theo Điều 588 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại là ba năm, kể từ ngày người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết quyền, lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm. Với người bị xúc phạm danh dự, câu hỏi thực tế không nằm ở con số ba năm mà ở ba chuyện khác: "biết hoặc phải biết" là từ ngày nào, yêu cầu xin lỗi và cải chính có chịu cùng giới hạn không, và nếu đã lỡ để quá hạn thì còn làm được gì.

Bài này giải thích ba chuyện đó ở mức nguyên lý, kèm những tình huống hay gặp như bài đăng bị đăng lại nhiều lần, bên kia từng nhắn xin hoà giải, hay người bị hại là trẻ chưa thành niên. Mọi kết luận cụ thể cần đối chiếu với văn bản hiện hành và hồ sơ của chính bạn.

Thời hiệu khởi kiện là gì và vì sao nó không giống thời hạn nộp đơn

Thời hiệu khởi kiện là khoảng thời gian mà người có quyền được khởi kiện để yêu cầu toà bảo vệ; hết thời hạn đó thì mất quyền khởi kiện, trừ trường hợp luật có quy định khác. Nghe như một hạn chót cứng, nhưng cách vận hành của nó mềm hơn nhiều người nghĩ.

Theo Điều 149 Bộ luật Dân sự 2015, toà án chỉ áp dụng thời hiệu khi có yêu cầu của một bên, và yêu cầu này phải được đưa ra trước khi toà cấp sơ thẩm ra bản án, quyết định giải quyết vụ việc. Nói cách khác, toà không tự đem thời hiệu ra để bác đơn của bạn. Nếu bị đơn không viện dẫn, vụ án vẫn được giải quyết bình thường. Cũng vì thế mà theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, việc hết thời hiệu không còn là lý do để toà trả lại đơn ngay từ đầu; nếu bị đơn yêu cầu áp dụng và thời hiệu đã hết, toà sẽ đình chỉ giải quyết vụ án ở giai đoạn sau.

Hiểu điều này giúp bạn tránh hai sai lầm ngược nhau: hoặc nghĩ quá hạn một chút là chắc chắn mất hết nên bỏ cuộc, hoặc nghĩ toà không tự áp dụng nên cứ thong thả. Trong vụ danh dự, người bị kiện gần như luôn có luật sư hoặc người tư vấn chỉ ra thời hiệu nếu đã hết, nên cách an toàn vẫn là khởi kiện sớm.

Yêu cầu nào chịu thời hiệu, yêu cầu nào không

Yêu cầu bồi thường bằng tiền. Đây là yêu cầu bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, chịu thời hiệu ba năm theo Điều 588 Bộ luật Dân sự 2015. Gồm chi phí khắc phục, thu nhập bị mất hoặc giảm sút và khoản bù đắp tổn thất tinh thần.

Yêu cầu bảo vệ quyền nhân thân không gắn với tài sản. Điều 155 Bộ luật Dân sự 2015 quy định không áp dụng thời hiệu khởi kiện đối với yêu cầu bảo vệ quyền nhân thân không gắn với tài sản. Quyền đối với danh dự, nhân phẩm, uy tín là quyền nhân thân, nên yêu cầu buộc gỡ bỏ, cải chính, xin lỗi công khai về nguyên tắc không bị giới hạn bởi thời hiệu.

Yêu cầu tuyên một thông tin là không đúng. Khi không xác định được người đưa tin, Điều 34 cho phép người bị đưa tin yêu cầu toà tuyên thông tin đó là không đúng. Đây là việc bảo vệ quyền nhân thân, đi theo thủ tục giải quyết việc dân sự, và cũng không gắn với một khoản tiền.

Hệ quả thực tế. Nếu đã quá ba năm kể từ khi biết bài đăng, bạn có thể mất quyền đòi tiền khi bị đơn viện dẫn thời hiệu, nhưng vẫn còn đường yêu cầu gỡ, cải chính, xin lỗi. Với nhiều người, phần này mới là điều quan trọng nhất: một bản án xác nhận thông tin sai sự thật.

Ngày "biết hoặc phải biết" trong những tình huống hay gặp

Mốc khởi đầu của thời hiệu là ngày bạn biết hoặc phải biết quyền lợi bị xâm phạm, không nhất thiết là ngày bài được đăng. Bảng dưới là cách suy luận phổ biến; trong vụ cụ thể, toà sẽ xét theo chứng cứ.

Tình huốngMốc thường được xem xétChứng cứ nên giữ
Bạn thấy bài ngay hôm đăngNgày bạn đọc được bài, thường trùng ngày đăngBản chụp có ngày giờ
Người quen báo cho bạn sau vài thángNgày bạn được báo, nếu chứng minh được trước đó không thể biếtTin nhắn báo tin, lời xác nhận của người báo
Bài đăng trong nhóm kín bạn không phải thành viênNgày bạn có được nội dung, kèm lý do vì sao trước đó không biếtCách bạn có được bản chụp, người cung cấp
Cùng một người đăng lại nhiều lầnCó thể xem xét từng lần đăng như một hành vi riêng, mỗi lần một mốcBản chụp từng lần đăng, ghi rõ ngày
Bài cũ bị người khác đào lên chia sẻ lạiLần chia sẻ mới có thể là hành vi mới của người chia sẻBản chụp bài chia sẻ, tài khoản chia sẻ

Chữ "phải biết" là chỗ dễ tranh cãi: bị đơn có thể lập luận bài đăng công khai trong cộng đồng nhỏ thì bạn đáng lẽ đã biết từ sớm. Ghi lại ngay ngày bạn biết và cách bạn biết là việc nên làm, kể cả khi chưa định kiện.

Khi thời hiệu tạm dừng hoặc bắt đầu lại

Bộ luật Dân sự 2015 có hai cơ chế khiến phép tính ba năm không chạy thẳng một mạch. Cơ chế thứ nhất ở Điều 156: một số khoảng thời gian không tính vào thời hiệu, chẳng hạn khi có sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan khiến người có quyền không thể khởi kiện, hoặc khi người có quyền là người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự mà chưa có người đại diện.

Cơ chế thứ hai ở Điều 157: thời hiệu khởi kiện bắt đầu lại trong một số trường hợp, như khi bên có nghĩa vụ đã thừa nhận một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ với người khởi kiện, hoặc khi các bên đã tự hoà giải với nhau. Thời hiệu bắt đầu lại kể từ ngày tiếp theo sau ngày xảy ra sự kiện đó. Trong vụ danh dự, ví dụ giả định: người đăng bài nhắn riêng thừa nhận đã viết sai và hứa đền bù, nhưng rồi không làm. Tin nhắn đó có thể có giá trị trong việc tính lại thời hiệu, nên đừng xoá.

Hai cơ chế này đều cần chứng cứ, và việc đánh giá một tin nhắn có phải là "thừa nhận nghĩa vụ" hay không thường không đơn giản. Một lời "xin lỗi nếu làm bạn buồn" khác xa với lời thừa nhận đã đưa tin sai và đồng ý bồi thường. Đây là điểm nên hỏi luật sư khi vụ việc đã kéo dài gần ba năm.

Trẻ em, người cao tuổi và người đã mất

Một số trường hợp đặc biệt khiến việc tính thời hiệu cần cân nhắc kỹ hơn:

  • Người bị xúc phạm là trẻ chưa thành niên: cha mẹ hoặc người đại diện theo pháp luật thực hiện quyền khởi kiện. Nếu chưa có người đại diện, khoảng thời gian đó có thể không tính vào thời hiệu theo Điều 156.
  • Người bị xúc phạm mất năng lực hành vi dân sự hoặc có khó khăn trong nhận thức: cần xác định người giám hộ, người đại diện để thực hiện quyền.
  • Người đã mất bị bôi nhọ: Điều 34 cho phép vợ, chồng, con thành niên hoặc người thân thích khác yêu cầu bảo vệ danh dự của người đã chết. Yêu cầu bảo vệ quyền nhân thân về nguyên tắc không chịu thời hiệu; phần đòi bồi thường của chính người thân cần xem xét riêng.
  • Người cao tuổi, ốm đau kéo dài không thể đi lại: có thể uỷ quyền cho người khác khởi kiện, nên đừng để tình trạng sức khoẻ khiến thời hiệu trôi qua.

Trong các trường hợp này, giấy tờ chứng minh quan hệ đại diện, giám hộ, thân thích cần chuẩn bị sớm vì thường mất thời gian xin cấp.

Ví dụ giả định: tính mốc thời hiệu cho ba bài đăng

Ví dụ giả định: chị Ngân mở tiệm may ở Lâm Đồng. Tháng thứ nhất, một khách cũ đăng bài trên trang cá nhân nói chị "lấy vải của khách đem bán". Chị thấy bài ngay hôm đó. Mười tám tháng sau, cũng người này đăng lại nội dung gần giống trong một nhóm mua bán của địa phương. Hai năm rưỡi sau bài đầu, một người khác chia sẻ lại bài trong nhóm kèm lời bình thêm thắt.

Nếu chị Ngân khởi kiện vào cuối năm thứ ba, phần đòi bồi thường cho bài đầu tiên đang ở sát mốc, và có nguy cơ hết nếu bị đơn viện dẫn thời hiệu khi chị nộp đơn chậm thêm vài tuần. Bài đăng thứ hai, nếu được coi là một hành vi riêng, còn hơn một năm. Lần chia sẻ của người thứ ba là hành vi của một người khác, mốc tính từ khi chị biết lần chia sẻ đó, và người này có thể là bị đơn riêng nếu chị muốn.

Bài học từ ví dụ: đừng gộp mọi lần đăng thành "vụ việc từ ba năm trước". Lập một bảng thời gian ghi từng lần đăng, ai đăng, ở đâu, ngày bạn biết. Bảng đó vừa giúp tính thời hiệu cho từng phần, vừa là xương sống của phần trình bày sự việc trong đơn. Còn yêu cầu gỡ và cải chính cho cả ba lần đăng, như đã nói, về nguyên tắc không bị giới hạn bởi thời hiệu.

Việc nên làm ngay để không bị thời hiệu bất ngờ

Bạn chưa quyết định có kiện hay không vẫn có thể làm những việc sau để giữ quyền lựa chọn:

  1. Ghi lại ngày bạn biết bài đăng và cách bạn biết, kèm bản chụp có thời gian.
  2. Lưu toàn bộ trao đổi với bên kia, nhất là những tin nhắn có nội dung thừa nhận hoặc hứa đền bù.
  3. Đặt một mốc nhắc trước hạn ba năm khoảng nửa năm để còn thời gian chuẩn bị hồ sơ.
  4. Nếu vụ việc đang hoà giải, ghi nhận kết quả hoà giải bằng văn bản có chữ ký hai bên.
  5. Khi gần hạn, ưu tiên nộp đơn với phần yêu cầu đủ ý, rồi bổ sung chứng cứ sau trong quá trình chuẩn bị xét xử.

Cách tính thời hiệu trong vụ của bạn phụ thuộc vào chứng cứ và cách toà đánh giá. Khi đã gần hoặc qua mốc ba năm, hãy hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi kết luận là không còn gì để làm. Các điều luật dẫn trong bài theo Bộ luật Dân sự 2015 và Bộ luật Tố tụng dân sự 2015; bạn cần tra văn bản hiện hành vì các bộ luật có thể được sửa đổi.

Câu hỏi thường gặp

Ba năm thời hiệu tính theo ngày bài đăng hay ngày bạn đọc được bài?

Theo Điều 588 Bộ luật Dân sự 2015, mốc là ngày người có quyền biết hoặc phải biết quyền lợi bị xâm phạm. Thường hai ngày này trùng nhau, nhưng nếu bạn chứng minh được mình chỉ biết muộn hơn vì lý do chính đáng thì mốc có thể lùi lại.

Quá ba năm rồi thì có còn kiện đòi xin lỗi được không?

Về nguyên tắc vẫn được, vì Điều 155 Bộ luật Dân sự 2015 không áp dụng thời hiệu khởi kiện với yêu cầu bảo vệ quyền nhân thân không gắn với tài sản. Phần đòi tiền có thể bị bác nếu bị đơn yêu cầu áp dụng thời hiệu.

Toà có tự động bác đơn vì hết thời hiệu không?

Không. Toà chỉ áp dụng thời hiệu khi một bên có yêu cầu, và yêu cầu đó phải đưa ra trước khi toà cấp sơ thẩm ra bản án hoặc quyết định. Nếu bị đơn không nêu ra, vụ án vẫn được giải quyết.

Bên kia nhắn xin lỗi riêng thì thời hiệu có tính lại không?

Có thể, nếu tin nhắn đó được coi là thừa nhận nghĩa vụ theo Điều 157 Bộ luật Dân sự 2015. Một lời xin lỗi chung chung chưa chắc đủ. Hãy giữ nguyên tin nhắn và hỏi luật sư để đánh giá.

Bài đăng vẫn còn trên mạng sau nhiều năm thì thời hiệu có kéo dài theo không?

Đây là điểm còn tranh luận. Có quan điểm coi việc bài tồn tại liên tục là hành vi kéo dài, có quan điểm chỉ tính từ khi biết bài. Đừng dựa vào cách hiểu có lợi cho mình mà chờ đợi; khởi kiện trong ba năm đầu là an toàn nhất.

Đã trình báo công an thì thời gian chờ có được trừ khỏi thời hiệu không?

Việc trình báo không tự động làm dừng thời hiệu khởi kiện dân sự. Nếu vụ án hình sự được khởi tố, yêu cầu bồi thường có thể giải quyết trong vụ án đó. Trường hợp không khởi tố, bạn nên kiểm tra lại thời hiệu dân sự ngay.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138