DanhDu.comDanh Dự
Quyền đối với danh dự, nhân phẩm, uy tín

Bị nhắc lại tiền án đã được xoá: danh dự của người từng phạm tội được bảo vệ ra sao

Người đã được xoá án tích được coi như chưa bị kết án. Khi nào nhắc lại quá khứ thành xâm phạm danh dự, đời tư, ở nơi làm việc, xóm giềng, và nên làm gì.

Vietnamese man in work clothes repairing a motorbike at a small roadside shop in An Giang, crouched beside the wheel, face hidden by angle, river light in the background

Theo Bộ luật Hình sự, người được xoá án tích coi như chưa bị kết án. Đây không chỉ là một thủ tục giấy tờ mà là sự xác nhận của pháp luật rằng một người đã khép lại phần quá khứ đó. Việc liên tục nhắc lại, bêu riếu một tiền án đã được xoá, nhất là để hạ thấp người đó trước hàng xóm, đồng nghiệp hay trên mạng, có thể xâm phạm danh dự và đời sống riêng tư của họ.

Ngay cả khi chưa được xoá án tích, người từng phạm tội vẫn có danh dự, nhân phẩm được pháp luật bảo vệ. Bài này giải thích ý nghĩa của việc xoá án tích với danh dự, ranh giới giữa nhắc lại sự thật và xâm phạm, các tình huống ở nơi làm việc và trong cộng đồng, và những việc người trong cuộc có thể làm để bảo vệ mình.

Xoá án tích nghĩa là gì đối với danh dự

Án tích là hậu quả pháp lý theo sau một bản án hình sự. Khi đủ điều kiện, án tích được xoá, và Điều 69 Bộ luật Hình sự 2015 nói người được xoá án tích coi như chưa bị kết án. Thời hạn và điều kiện xoá án tích tuỳ loại hình phạt và mức án, có trường hợp đương nhiên được xoá, có trường hợp do toà quyết định; phần kỹ thuật này nên tra văn bản và hỏi luật sư khi cần.

Về danh dự, ý nghĩa của quy định rất rõ: xã hội chấp nhận rằng một người đã trả giá cho lỗi lầm và có quyền bắt đầu lại. Phiếu lý lịch tư pháp, tuỳ loại phiếu và mục đích sử dụng theo Luật Lý lịch tư pháp, có cách ghi khác nhau về án tích đã được xoá, nhằm bảo đảm người đó không bị cản trở vô lý khi đi làm, đi học.

Nếu một người liên tục bị gọi bằng những cái tên gắn với quá khứ, bị kể lại tội cũ với người mới quen, bị cảnh báo với chủ nhà trọ, chủ sử dụng lao động, thì chính ý nghĩa của việc xoá án tích bị vô hiệu hoá bằng lời đồn. Pháp luật dân sự cho người đó công cụ để bảo vệ danh dự và đời tư của mình.

Nhắc lại quá khứ: khi nào là sự thật, khi nào là xâm phạm

Sự thật về một bản án đã có không phải là vu khống. Nhưng không phải cứ sự thật là được công khai ở mọi nơi, vì mọi mục đích. Bảng dưới phân biệt ở mức nguyên lý:

Tình huốngNhận định nguyên lý
Báo chí đưa tin về phiên toà đang diễn ra, tôn trọng quy định đưa tinHoạt động thông tin hợp pháp vì lợi ích công cộng
Cơ quan có thẩm quyền tra cứu lý lịch theo đúng quy địnhHợp pháp, trong phạm vi mục đích tra cứu
Người quen nhắc lại chuyện cũ trong lúc trò chuyện riêng, không có ý hạ thấpKhó coi là vi phạm, dù có thể gây tổn thương
Hàng xóm kể với người mới đến khu phố rằng "nhà kia có người đi tù", nhiều lầnLan truyền thông tin đời tư, có thể xâm phạm khi gây ảnh hưởng xấu
Đăng lên mạng ảnh, tên, tội cũ của người đã được xoá án tích kèm lời lẽ miệt thịCó dấu hiệu xâm phạm danh dự và đời tư
Gửi tin cho nơi làm việc mới của người đó để họ bị đuổi việcCông khai đời tư nhằm gây thiệt hại; có thể phải bồi thường

Mục đích và phạm vi là hai yếu tố then chốt. Nhắc lại vì lợi ích chung chính đáng, trong phạm vi cần thiết, khác hẳn với việc kể lể để bêu riếu, để người kia không ngóc đầu lên được.

Danh dự vẫn còn ngay cả khi chưa được xoá án tích

Người đang chấp hành án vẫn có nhân phẩm. Pháp luật thi hành án hình sự yêu cầu tôn trọng nhân phẩm của người chấp hành án. Bị kết án không đồng nghĩa với việc ai cũng được phép làm nhục người đó.

Người đang có án tích chưa xoá vẫn được bảo vệ danh dự. Thông tin về bản án là có thật, nhưng việc dùng thông tin đó kèm lời lẽ xúc phạm, hoặc thêm thắt những tội không có, vẫn là xâm phạm. Phần thêm thắt có thể thành vu khống.

Người thân của người phạm tội không mang tội. Vợ con, cha mẹ của người từng phạm tội không có lỗi. Bêu riếu họ, gọi con cái họ bằng tên tội của cha mẹ, là xâm phạm danh dự của chính họ.

Người được tuyên vô tội hoặc đình chỉ điều tra. Đây là trường hợp khác hẳn: họ không có tội. Nếu bị nhắc lại như người có tội, đó là thông tin sai, và họ còn có thể có quyền được khôi phục danh dự, bồi thường theo pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước khi bị oan.

Ở nơi làm việc: tuyển dụng, đồng nghiệp và phân biệt đối xử

Một số ngành nghề, vị trí có quy định yêu cầu lý lịch tư pháp, và người tuyển dụng được tra cứu trong phạm vi luật cho phép. Ngoài những trường hợp đó, người sử dụng lao động không nên đặt điều kiện về quá khứ đã được xoá án tích. Pháp luật lao động cấm phân biệt đối xử trong lao động vì một số lý do được liệt kê; việc tiền án đã xoá có nằm trong nhóm được bảo vệ cụ thể hay không cần tra văn bản, nhưng tinh thần "coi như chưa bị kết án" là căn cứ mạnh để phản đối đối xử bất lợi.

Thông tin lý lịch người lao động cung cấp cho phòng nhân sự là thông tin cá nhân, chỉ được dùng đúng mục đích. Một nhân viên nhân sự kể cho đồng nghiệp rằng người mới vào có tiền án là tiết lộ thông tin đời tư trái mục đích.

Ví dụ giả định: một người thợ ở Khánh Hoà, đã được xoá án tích từ nhiều năm, xin vào làm ở một xưởng cơ khí. Một đồng nghiệp biết chuyện cũ, kể khắp xưởng và gọi anh bằng biệt danh gắn với tội cũ. Anh có thể đề nghị người đó dừng lại, báo với quản lý để công ty xử lý theo nội quy về ứng xử, và nếu tình trạng kéo dài gây thiệt hại, yêu cầu bảo vệ danh dự theo Bộ luật Dân sự.

Trong xóm giềng và trên mạng

Ở nông thôn hay khu phố nhỏ, ai từng đi tù thường được nhắc tới rất lâu. Lời đồn đi trước người, khiến người trở về khó thuê nhà, khó mở cửa hàng, con cái bị bạn bè trêu. Người trong cuộc thường chọn im lặng chịu đựng vì nghĩ mình không có quyền gì. Thực tế, khi việc nhắc lại vượt khỏi lời trò chuyện thông thường để trở thành bêu riếu có chủ ý, quyền bảo vệ danh dự và đời tư vẫn áp dụng.

Trên mạng, nguy cơ lớn hơn vì bài cũ có thể bị đào lại bất cứ lúc nào. Một bài báo cũ về vụ án được chia sẻ lại với lời bình mới, kèm ảnh hiện tại và nơi làm việc hiện tại, là kiểu ghép thông tin gây hại lớn. Người bị ảnh hưởng có thể đề nghị người chia sẻ gỡ phần thông tin hiện tại, báo cáo nền tảng, và nếu bài kèm lời lẽ xúc phạm thì yêu cầu bảo vệ.

Hoà giải ở cơ sở là một kênh phù hợp cho mâu thuẫn xóm giềng: tổ hoà giải ở thôn, tổ dân phố có thể giúp hai bên nói chuyện. Nhiều khi một lời giải thích từ người có uy tín trong khu dân cư có tác dụng hơn mọi văn bản.

Tự nói về quá khứ của mình khi bắt đầu lại

Quyền không bị bêu riếu đi kèm một lựa chọn riêng: bạn có muốn tự kể với ai đó không. Không ai buộc bạn phải kể, nhưng với một số người, chủ động nói ra giúp họ nhẹ lòng và giữ được quyền kể câu chuyện theo cách của mình. Nếu chọn kể, vài nguyên tắc có thể giúp ích:

  • Chọn người cần biết và đáng tin: người bạn đời, một quản lý trực tiếp có thiện chí, không phải cả tập thể.
  • Nói ngắn, đúng sự thật, tập trung vào việc bạn đã chấp hành xong và đang làm gì bây giờ, không cần kể chi tiết vụ án.
  • Không mang theo giấy tờ của vụ án để đưa người khác xem nếu không cần; giấy xác nhận đã xoá án tích thường là đủ khi có yêu cầu chính đáng.
  • Nói rõ mong muốn người nghe giữ kín. Lời dặn này giúp hai bên hiểu nhau, và nếu sau đó họ kể khắp nơi thì đó là lựa chọn của họ, không phải lỗi của bạn.
  • Chuẩn bị sẵn một câu trả lời bình tĩnh cho trường hợp ai đó hỏi thẳng, ví dụ: chuyện đó đã qua, đã được pháp luật khép lại, giờ bạn chỉ muốn làm tốt công việc hiện tại.

Kể hay không kể đều là quyền của bạn. Điều quan trọng là quyết định đó do bạn đưa ra, chứ không phải bị lời đồn quyết định thay.

Việc nên làm khi bị bêu lại quá khứ

Người từng phạm tội thường ngại đứng ra vì sợ bị nói "có tật giật mình". Một trình tự bình tĩnh giúp bạn bảo vệ mình mà không làm câu chuyện lan thêm:

  1. Giữ giấy tờ chứng minh đã được xoá án tích hoặc đã chấp hành xong án ở nơi an toàn, không đăng công khai.
  2. Ghi lại cụ thể ai nói gì, ở đâu, khi nào; chụp lại bài đăng, tin nhắn nếu có.
  3. Nói chuyện trực tiếp với người nhắc lại, đề nghị họ dừng, giọng điềm tĩnh. Nhiều người không biết rằng án tích đã xoá có ý nghĩa pháp lý.
  4. Nếu ở nơi làm việc, báo với quản lý hoặc bộ phận nhân sự, đề nghị xử lý theo nội quy.
  5. Nếu trên mạng, báo cáo nền tảng và đề nghị gỡ phần nội dung xúc phạm hoặc thông tin hiện tại về bạn.
  6. Khi việc bêu riếu gây thiệt hại như mất việc, mất khách, hỏi luật sư trên AI Cố Vấn về việc yêu cầu bồi thường hoặc đề nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý.

Song song với việc bảo vệ quyền, xây dựng lại cuộc sống bằng việc làm ổn định, quan hệ tốt với vài người hàng xóm, đồng nghiệp tin cậy thường là cách hiệu quả nhất để lời đồn tự mất sức nặng. Nếu áp lực khiến bạn mất ngủ, chán nản kéo dài, hãy tìm hỗ trợ từ chuyên gia tâm lý hoặc các chương trình hỗ trợ tái hoà nhập cộng đồng tại địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Đã được xoá án tích thì khi xin việc có phải khai tiền án không?

Người được xoá án tích coi như chưa bị kết án theo Bộ luật Hình sự. Với phiếu lý lịch tư pháp, cách ghi án tích đã xoá phụ thuộc loại phiếu theo Luật Lý lịch tư pháp. Một số ngành nghề có quy định riêng, nên khi điền hồ sơ có câu hỏi cụ thể, hãy hỏi luật sư.

Báo chí đăng lại bài cũ về vụ án của mình thì có yêu cầu gỡ được không?

Bài báo phản ánh đúng sự kiện tại thời điểm đó là hoạt động thông tin hợp pháp. Tuy nhiên bạn có thể đề nghị cơ quan báo chí cân nhắc ẩn thông tin nhận dạng hoặc cập nhật thông tin đã xoá án tích. Nếu bài có thông tin sai, bạn có quyền yêu cầu cải chính theo luật báo chí.

Hàng xóm gọi con mình là "con thằng tù" thì làm gì?

Con bạn không có lỗi và có quyền được bảo vệ danh dự. Hãy nói chuyện với phụ huynh của những trẻ trêu chọc, báo giáo viên nếu xảy ra ở trường, và nhờ tổ hoà giải nếu người lớn là người nói. Ưu tiên an toàn và cảm xúc của con trước.

Chưa được xoá án tích thì có quyền yêu cầu bảo vệ danh dự không?

Có. Danh dự, nhân phẩm của mọi người đều được pháp luật bảo vệ. Thông tin về bản án là thật, nhưng việc dùng nó để làm nhục, hoặc thêm thắt những điều không có thật, vẫn có thể bị xử lý. Phạm vi và mục đích của việc nhắc lại là yếu tố quan trọng.

Chủ nhà trọ từ chối cho thuê vì biết mình từng đi tù có sai không?

Việc từ chối giao kết hợp đồng thuê nhà thường thuộc quyền tự do hợp đồng của chủ nhà, khó buộc họ phải cho thuê. Tuy nhiên người tiết lộ quá khứ của bạn cho chủ nhà nhằm gây bất lợi có thể đã xâm phạm đời tư. Người được xoá án tích có lý lẽ vững để trao đổi lại với chủ nhà.

Người bị kết án oan sau đó được minh oan thì có khác gì người được xoá án tích không?

Khác hẳn. Người được minh oan là người không có tội; họ có thể được khôi phục danh dự và bồi thường theo pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Người được xoá án tích là người đã có tội nhưng được coi như chưa bị kết án sau khi đủ điều kiện.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138