DanhDu.comDanh Dự
Xử phạt hành chính và trách nhiệm hình sự

Đơn yêu cầu khởi tố vụ làm nhục, vu khống: khi nào bắt buộc, ai được ký, ghi gì

Vì sao vụ làm nhục, vu khống ở khoản 1 cần đơn yêu cầu khởi tố của bị hại, ai có quyền ký, đơn khác đơn trình báo ra sao, ghi gì và cân nhắc gì trước khi ký.

Close view of a Vietnamese woman signing blank paper with a ballpoint pen at a kitchen table in Quang Ninh, a second chair empty beside her, soft evening light

Với tội làm nhục người khác và tội vu khống ở khoản 1 Điều 155, Điều 156 Bộ luật Hình sự, cơ quan có thẩm quyền chỉ khởi tố vụ án khi có yêu cầu của người bị hại, hoặc người đại diện của họ trong một số trường hợp; vì vậy đơn yêu cầu khởi tố là điều kiện bắt buộc chứ không chỉ là thủ tục kèm theo. Đơn này khác đơn trình báo ở chỗ nó thể hiện rõ ý chí muốn người vi phạm bị truy cứu trách nhiệm hình sự, và một khi đã rút thì không được yêu cầu lại.

Bài viết giải thích khi nào cần đơn, ai được ký, đơn nên có những nội dung gì và những điều cần cân nhắc trước khi đặt bút. Phần chọn nơi gửi và cách kể diễn biến trong đơn trình báo là một chủ đề khác, không lặp lại ở đây. Quy định dẫn theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015; bạn tra văn bản hiện hành trước khi áp dụng.

Khi nào bắt buộc có yêu cầu của bị hại

Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 liệt kê một nhóm tội chỉ được khởi tố theo yêu cầu bị hại, trong đó có khoản 1 của Điều 155 và Điều 156 Bộ luật Hình sự. Áp vào hai tội danh về danh dự:

Tình huốngCần đơn yêu cầu khởi tố?Ghi chú
Hành vi chỉ có dấu hiệu khoản 1 (chưa có tình tiết tăng nặng)Bắt buộcKhông có yêu cầu thì cơ quan không khởi tố, dù có đủ chứng cứ
Hành vi có tình tiết khoản 2, khoản 3 (dùng mạng để lan truyền, nhiều nạn nhân, gây tổn thương tâm thần có tỷ lệ…)Không bắt buộcCơ quan khởi tố theo thủ tục chung; đơn của bị hại vẫn giúp thể hiện quan điểm
Chưa rõ thuộc khoản nào khi mới trình báoNên cóTránh trường hợp sau khi xác minh vụ việc thuộc khoản 1 mà hồ sơ thiếu yêu cầu
Hành vi chỉ là vi phạm hành chínhKhông áp dụngXử phạt hành chính không cần yêu cầu khởi tố

Điều đáng lưu ý là ranh giới khoản 1 và khoản 2 thường chỉ rõ sau khi cơ quan xác minh. Một bài đăng trên mạng xã hội có thể bị xác định là "sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông" và thuộc khoản 2; một lời nói trực tiếp giữa chợ thường dừng ở khoản 1 nếu đủ dấu hiệu tội phạm. Nộp đơn yêu cầu từ đầu là cách để bạn không phụ thuộc vào kết quả phân loại.

Quy định này xuất phát từ suy nghĩ của nhà làm luật: với những tội xâm phạm danh dự ở mức cơ bản, người bị hại là người hiểu rõ nhất lợi ích của mình, kể cả lợi ích không muốn vụ việc bị đưa ra công khai.

Ai có quyền viết và ký đơn

Người bị hại là người thành niên, đủ năng lực. Người trực tiếp bị xúc phạm, vu khống tự ký đơn. Có thể nhờ người khác soạn giúp, nhưng chữ ký và ý chí phải là của chính người bị hại.

Người đại diện, khi bị hại dưới 18 tuổi. Bộ luật Tố tụng hình sự cho phép người đại diện của bị hại là người dưới 18 tuổi yêu cầu khởi tố, thường là cha mẹ hoặc người giám hộ. Ý kiến của chính trẻ, nhất là trẻ lớn, nên được lắng nghe trước khi quyết định.

Người đại diện, khi bị hại có nhược điểm về tâm thần hoặc thể chất. Người không tự bảo vệ được quyền của mình vì lý do sức khoẻ có thể được người đại diện thực hiện quyền yêu cầu.

Người đại diện, khi bị hại đã chết. Trường hợp hiếm trong vụ danh dự nhưng luật có dự liệu, ví dụ người bị vu khống qua đời trong lúc vụ việc đang được giải quyết.

Người được uỷ quyền. Việc người thành niên uỷ quyền cho người khác thay mình yêu cầu khởi tố có được chấp nhận hay không, và trong phạm vi nào, là điểm bạn nên hỏi trực tiếp cơ quan đang giải quyết hoặc luật sư, vì yêu cầu khởi tố gắn chặt với ý chí cá nhân của bị hại.

Đơn yêu cầu khởi tố nên có những gì

Luật không buộc đơn theo một mẫu cố định; bạn có thể hỏi cơ quan tiếp nhận có mẫu hướng dẫn không. Một lá đơn rõ ràng thường gồm:

  • Tên cơ quan nhận đơn, đúng cơ quan đang giữ trình báo hoặc đang giải quyết vụ việc.
  • Thông tin người yêu cầu: họ tên, ngày sinh, giấy tờ tuỳ thân, nơi cư trú, cách liên hệ; nếu là người đại diện thì ghi rõ quan hệ với bị hại và kèm giấy tờ chứng minh.
  • Thông tin người bị yêu cầu khởi tố, trong phạm vi bạn biết: họ tên, nơi ở, tên tài khoản mạng xã hội nếu hành vi diễn ra trên mạng.
  • Tóm tắt hành vi: thời gian, địa điểm, nội dung xúc phạm hoặc vu khống, ai chứng kiến. Ngắn gọn, vì diễn biến chi tiết đã có trong trình báo và lời khai.
  • Câu thể hiện ý chí rõ ràng: đề nghị cơ quan khởi tố vụ án hình sự đối với hành vi nêu trên theo quy định của pháp luật. Đây là phần quan trọng nhất; đừng chỉ viết "đề nghị xem xét" hay "đề nghị xử lý".
  • Danh mục tài liệu kèm theo, nếu có bổ sung so với lần trình báo.
  • Ngày tháng, chữ ký, họ tên người yêu cầu.

Nếu bạn đã trình báo trước đó, ghi số giấy biên nhận hoặc ngày trình báo để cơ quan ghép hồ sơ. Giữ một bản sao có xác nhận đã nhận đơn.

Một số người trình bày yêu cầu bằng lời trong buổi làm việc. Khi đó, đề nghị cán bộ ghi rõ nội dung "yêu cầu khởi tố" vào biên bản và đọc lại trước khi ký, để ý chí của bạn được ghi nhận chính xác.

Đơn trình báo, đơn yêu cầu khởi tố và đơn khởi kiện khác nhau thế nào

Đơn trình báo (tố giác) báo cho cơ quan có thẩm quyền biết có sự việc có dấu hiệu vi phạm, kèm chứng cứ, để cơ quan kiểm tra, xác minh. Nó khởi động việc giải quyết nhưng chưa nói lên bạn muốn kết quả ra sao.

Đơn yêu cầu khởi tố thể hiện ý chí của bị hại rằng mình muốn người vi phạm bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Với khoản 1 của hai tội danh, thiếu đơn này thì vụ án không thể khởi tố. Đơn trình báo có thể đồng thời chứa yêu cầu khởi tố nếu viết rõ câu yêu cầu, nhưng tách riêng thường giúp hồ sơ minh bạch hơn.

Đơn khởi kiện dân sự gửi toà án, yêu cầu toà buộc người vi phạm gỡ bỏ, cải chính, xin lỗi, bồi thường. Đây là con đường khác, có thể đi song song hoặc thay cho đường hình sự, tuỳ mục tiêu của bạn.

Ví dụ giả định: chị H bị một người quen bịa chuyện chị lừa tiền họ hàng và nói trước buổi họp mặt gia đình. Chị trình báo công an cấp xã kèm lời xác nhận của ba người dự họp. Khi được thông báo vụ việc có dấu hiệu tội vu khống ở khoản 1, chị nộp đơn yêu cầu khởi tố, ghi rõ số biên nhận của lần trình báo trước.

Cân nhắc trước khi ký

Đơn yêu cầu khởi tố là quyết định quan trọng, và có một chiều không thể quay lại. Vài câu hỏi nên tự trả lời:

  1. Mục tiêu của mình là gì: chấm dứt hành vi, được xin lỗi, hay muốn người kia chịu trách nhiệm hình sự? Nếu chỉ cần xin lỗi và gỡ bỏ, hoà giải hoặc đường dân sự có thể phù hợp hơn.
  2. Mình có đủ sức theo vụ việc qua nhiều tháng không, gồm các buổi làm việc, đối chất, có thể cả phiên toà?
  3. Chứng cứ hiện có đủ chứng minh hành vi chưa: người làm chứng, bản lưu, tài liệu cho thấy nội dung sai sự thật và người kia biết rõ là sai (với vu khống)?
  4. Mình hiểu hệ quả của việc rút đơn sau này chưa: theo Bộ luật Tố tụng hình sự, bị hại rút yêu cầu thì vụ án phải đình chỉ, và đã rút thì không được yêu cầu lại, trừ khi việc rút là do bị ép buộc, cưỡng bức.
  5. Có ai đang gây áp lực buộc mình nộp đơn hoặc không nộp đơn không? Quyết định phải là của chính bạn.

Không có câu trả lời đúng cho mọi người. Có người chọn yêu cầu khởi tố để chặn một hành vi đã kéo dài; có người chọn hoà giải để giữ quan hệ họ hàng, láng giềng. Điều quan trọng là bạn chọn khi đã hiểu đủ.

Sau khi nộp đơn: những điều nên biết

Nộp đơn yêu cầu không có nghĩa vụ án chắc chắn được khởi tố. Cơ quan có thẩm quyền vẫn xác minh hành vi có đủ dấu hiệu tội phạm hay không: mức "nghiêm trọng" của sự xúc phạm, yếu tố "biết rõ là sai sự thật" của lời vu khống, thời hiệu truy cứu. Nếu không đủ dấu hiệu, cơ quan có thể ra quyết định không khởi tố và, khi phù hợp, chuyển sang xử phạt hành chính.

Nếu vụ án được khởi tố, bạn tham gia với tư cách bị hại, có quyền đưa chứng cứ, đề nghị bồi thường, được thông báo về các quyết định quan trọng, tham gia phiên toà và nhờ người bảo vệ quyền lợi. Trong suốt quá trình, nếu bị đe doạ để rút đơn, bạn báo ngay cho cơ quan đang giải quyết; luật cho phép tiếp tục tố tụng khi việc rút là do bị ép buộc.

Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự với tội ít nghiêm trọng là 5 năm tính từ ngày hành vi xảy ra, theo Bộ luật Hình sự. Bạn có thời gian để cân nhắc, nhưng chứng cứ và trí nhớ người làm chứng thì phai dần; nên lưu giữ tư liệu từ sớm dù chưa quyết định nộp đơn.

Mỗi vụ việc có tình tiết riêng; khi cần một câu trả lời cho đúng hoàn cảnh của mình, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn và mang theo bản tóm tắt diễn biến, chứng cứ đang có.

Câu hỏi thường gặp

Đã trình báo rồi có cần làm thêm đơn yêu cầu khởi tố không?

Nếu vụ việc thuộc khoản 1 của tội làm nhục hoặc vu khống và đơn trình báo chưa thể hiện rõ yêu cầu khởi tố, bạn nên làm thêm đơn yêu cầu. Cách chắc nhất là hỏi cơ quan đang giải quyết xem hồ sơ đã có yêu cầu khởi tố của bị hại chưa.

Viết "đề nghị xử lý nghiêm" có được coi là yêu cầu khởi tố không?

Câu này mơ hồ, có thể hiểu là xử phạt hành chính hoặc xử lý khác. Để tránh tranh cãi, nên ghi rõ "đề nghị khởi tố vụ án hình sự" đối với hành vi cụ thể. Ý chí càng rõ, hồ sơ càng ít phải bổ sung.

Con dưới 18 tuổi bị vu khống thì ai ký đơn yêu cầu khởi tố?

Người đại diện của trẻ, thường là cha mẹ hoặc người giám hộ, có quyền yêu cầu khởi tố theo Bộ luật Tố tụng hình sự. Trước khi ký, nên trao đổi với con, cân nhắc ảnh hưởng của quá trình tố tụng tới tâm lý và việc học của con, và tìm tư vấn nếu cần.

Nộp đơn yêu cầu khởi tố có mất phí không?

Việc tố giác, trình báo và yêu cầu khởi tố với cơ quan tiến hành tố tụng không phải nộp lệ phí. Chi phí phát sinh nếu có thường là chi phí thuê luật sư, chi phí đi lại, sao chụp tài liệu do bạn tự chi.

Rút đơn yêu cầu khởi tố rồi có nộp lại được không?

Không, theo Bộ luật Tố tụng hình sự, bị hại đã rút yêu cầu khởi tố thì không có quyền yêu cầu lại, trừ trường hợp việc rút là do bị ép buộc, cưỡng bức. Vì vậy, nếu đang hoà giải, chỉ nên rút sau khi bên kia đã thực hiện xong những gì đã cam kết.

Vụ việc trên mạng có cần đơn yêu cầu khởi tố không?

Nếu cơ quan xác định hành vi dùng mạng máy tính, mạng viễn thông để làm nhục hoặc vu khống và đủ dấu hiệu tội phạm, vụ việc thuộc khoản 2, không bắt buộc yêu cầu của bị hại. Tuy vậy, khi chưa rõ phân loại, nộp đơn yêu cầu từ đầu vẫn là cách an toàn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138